Paretosuzluk İlkesi: Juran'ın Tövbesi

İtalyan Vilfredo Pareto'nun gelir dağılımını modellemek için geliştirdiği, daha sonra birçok alanda genel ilke olarak kabul edilen Pareto İlkesini duymayan yoktur. Pareto ilkesine göre sebeplerin %20'si sonuçların %80'ini üretir. Bu eşit olmayan bir dağılımı ifade eder. Lorenz de bu eşit olmayan dağılımı grafiğe dökmüştür. Ancak Lorenz'in de çalışması yine Pareto'nun ki gibi gelir dağılımı üzerine olmuştur. Aslına bakılırsa Pareto ilkesi evveliyatında iktisadi bir olgunun açıklanmasında kullanılan yerel bir ilke olarak ortaya çıkmıştı. Dengesiz gelir dağılımını izah etmek için, daha doğrusu gelir dağılımndaki dengesizliği göstermek için geliştirilmişti. Ancak Juran'ın "hayati azınlık, önemsiz çoğunluk" ifadesiyle pareto ilkesi başta tüm üretim ve sanayi yazını olmak üzere hemen hemen tüm disiplinlerde evrensel bir ilke olarak değerlendirildi ve uygulandı.

Hala ülkmizde birçok mühendis ve akademisyen Juran'ın Pareto İlkesinin arkasında olduğunu düşünür. Halbuki Juran bu iddiadan vazgeçmiştir. Hem de tevbekar bir hristisyan ruh haliyle. Tüm günahı kendi üstlenmiştir. Juran Pareto İlkesini savunduktan sonra Mea Culpa (Benim Hatam) isimli makalesiyle Pareto İlkesinin evrensel bir ilke olarak değerlendirilmesinin büyük bir hata olduğunu ve bu hatada en büyük payın kendisine ait olduğunu açıkladı. Ona göre Pareto'nun 80-20 kuralını geliştirdiği dönemde birçok bilimadamı ve araştırmacı kendi sahalarında bu kuralı doğrulayacak gözlemler yapmış, bulgulara ulaşmıştı. Ve kendi bulgularını bu kurala hiç çekinmeden sanki orjinalinde varmış gibi eklediler, Pareto İlkesi olarak geliştirdiler. Juran, 80-20 kuralının diğer sahalarda kullanılmasının ve evrenselleşmesinin Pareto ile bir alakasının olmadığını söylemektedir.

Juran, II. Dünya Savaşı ve sonrasında yaptığı çalışmalarda kalite kayıplarının yada kalitesizliğin nedenlerinin 80-20 kuralına göre dağıldığını gözlemledi. Bu durumu çok veciz bir şekilde hayati azınlık ve önemsiz çoğunluk olarak ifade etti. Bu ifade sonraları Pareto İlkesinin evrensel bir ilke olarak kabul edilemsine bir zemin hazırladı.

Juran Pareto İlkesinin kalite kayıplarına uygulanması ve oradan da tüm sanayi yazınına sıçramasını kısaca şöyle hikayeliyor: General Motor'da yaptığı br çalışma (şifre çözme çalışmaları) ile GM'in yöneticilerinin güvenini kazanır ve bu çalışma ile kendisine gizli kapılar açılır. Bukapılardan biri GM'in ücret sistemidir. Dönemin ücret sisteminden sorumlu yöneticisi olan  Merle Hale GM'in ücret dağılımının Pareto İlkesine uyduğunu gösterir. Bu durumu Juran kendi ifadesiyle erken dönem tecrübelerinin; kalite kontrol, kripto analiz, yönetim araştırmaları, endüstri mühendisliği, kamu idaresi vb., etkisinde pareto ilkesini önce kalite kayıplarına sonra tüm sanayi uygulamalarına aktarır.

Pareto ilkesi temelde iktisadi sahaya ait özel bir durumu izah etmek için kurgulanmış bir modeldir. Diğer araştırma sahaları için tasarlanmamıştı. Onu evrensel bir ilke olarak algılanmasına neden olan Juran'ın hayati azınlık, önemsiz çoğunluk ifadesinin II. Dünya Harbi sonrası popüler olması ve hızla diğer disiplinlere yayılmasıdır. Juran bu günah benim demektedir. Dorian Shainin ve arkadaşlarının pareto ilkesi için tanımladıkları karşı savlar Juran'ı Pareto İlkesine yaptığı kendi katkıları yeniden düşünmesine neden oldu. Pareto ne yapmıştı? Juran ne yapmıştı? Pareto kendi savını iktisadi alana göre tasarlamıştı. Bu ilke diğer disiplinler için tasarlanmamıştı. Zaten Pareto'nun böyle bir niyeti de yoktu.

İşte Juran'ın kendi kalemiyle günahı:

1.  Pek çok araştırmacı yüzyıllar boyunca kendi yerel araştırma sahalarında hayati azınlık, önemsiz çoğunluk olgusunun varlığını gözlemledi.

2.  Pareto da bu olguyu rehaf dağılımına uyguladı ve neticede bu olguya uygun olarak gelirin dağıldığı gösteren logaritmik temelli bir yasa geliştirdi.

3.  Lorenz, rehaf dağılımını grafiklerle göstemek maksadıyla kümülatif bir eğri; Lorenz eğrisini, geliştirdi.

4.  Juran, (görünüşte) hayati azınlık ve önemsiz çoğunluk olgusunu "evrensel" boyuta taşıyan ilk kişiydi, bu olgu birçok alana uygulanabilirdi.

5.  Juran, "Pareto İlkesi"'ni evrensel bir ilke olarak ilk defa isimlendiren kişiydi. [Juran bu evrensel ilkeyi Juran İlkesi olarak isimlendirmek için hiç bir sebep görmediğini, yeni bir yapı kurmadığını bu nedenle Pareto İlkesi dediğini söylemektedir.] Juran "hayati azınlık, önemsiz çoğunluk" vecizi dillendirdi ve bu evrenselliği bir grafik form olarak göstermek için Lorenz eğrisine uyguladı.

Yorum



 
İsim

Eposta

URL


Hatırla?

Yorum


Onay kodu
Onay kodu