Şubat 2001 Krizi için Davranışsal Bir Açıklama

DÃœNYA EKONOMÄ°SÄ°
Son çeyrek

• Petrol Krizi
• Meksika Krizi
• Brezilya Krizi
• 97 Asya Krizi
• Rusya Krizi
• Arjantin Krizi
  

1975-1997 yılları arasında Dünya çapında 299 ekonomik kriz yaşandı; bunlardan 213’ü para ve piyasaları ve döviz, 54’ü bankacılık sektörü ve 32’si hem döviz hem de bankacılık sektörü kaynaklıdır.

TÃœRKÄ°YE EKONOMÄ°SÄ°
Son çeyrek

• 1980’ler, Özal Dönemi: 24 Ocak Kararları
• 1990’lar, Kontrollü Kur politikaları
• 5 Nisan Kararları
• Aralık 1998 Ä°stikrar Programı ve sabit kur politikası
  
• 
  

FÄ°NANSAL KRÄ°ZLER

• 1. Nesil Krizler: Makro ekonomik temellerdeki sürekli bozukluÄŸun ve bunun sonucunda Merkez Bankası rezervlerinin erimesi nedeniyle,
• 2. Nesil Krizler: Kendi kendini besleyen ataklar nedeniyle çıkar

BAŞLICA FİNANSAL KRİZ GÖSTERGELERİ

• Kısa V. Dış Borç / Döviz Rez.
• Cari Açık / Döviz Rez.
• Cari Açık / GSYÄ°H
• Toplam yada Kısa V. Dış Borç. / Ä°hracat
• Bankacılık Açık Poz. / Döviz Rez.
• Yerli Paranın DeÄŸer Kazanması
  Sermaye Hareketinde Dalgalanma
• Dış Borç Faizinde ve Risk Priminde Yükselme Dalgalanma
• Kısa V. İç Faizinde Dalgalanma

KASIM 2000 ATAÄžI
Öncesi

• Bankalar arası gecelik faiz ortalaması 3 kat artarak %110.8 (en büyük %210’a) yükseldi.
• Euro piyasalarında Türk tahvillerinin faizi artıyordu. (Eylül’den itibaren %10 dan kriz öncesinde %12’lere yükselmiÅŸti.)
• Cari açık / GSYÄ°H oranı kriz öncesi 10 ayda, %0,7’den %4’ün üstüne çıkılacağı anlaşıldı.
• Cari açık / Döviz Rez. oranı %5,9 dan %27’e(Haziran ayında) yükseldi.
  Kriz öncesi TCMB rezervlerinde 1.8 $’lık azalma yaşandı. (24,9$’dan 23,1’$’a indi.)
• Eylül Ayında Bayındırbank’ın Romanya’dakı bankası BTR battı. Etibank Ekim ayında TMSF bünyesine alındı. Demirbank hakkında söylentiler çıktı.
  

KASIM 2000 ATAÄžI
Sonrası

• Bankalar arası gecelik faiz ortalaması 3 kat artarak %110.8 (en büyük %210’a) yükseldi.
• Euro piyasalarında Türk tahvillerinin faizi artıyordu. (Eylül’den itibaren %10 dan kriz öncesinde %12’lere yükselmiÅŸti.)
• Cari açık / GSYÄ°H oranı kriz öncesi 10 ayda, %0,7’den %4’ün üstüne çıkılacağı anlaşıldı.
• Cari açık / Döviz Rez. oranı %5,9 dan %27’e(Haziran ayında) yükseldi.
  Kriz öncesi TCMB rezervlerinde 1.8 $’lık azalma yaşandı. (24,9$’dan 23,1’$’a indi.)
• Eylül Ayında Bayındırbank’ın Romanya’dakı bankası BTR battı. Etibank Ekim ayında TMSF bünyesine alındı. Demirbank hakkında söylentiler çıktı.

ÅžUBAT 2001 KRÄ°ZÄ°
(1)

• 19 Åžubat 2001’de BaÅŸbakan ile CumhurbaÅŸkanı arasındaki bir tartışma ikinci bir spekülatif saldırıyı baÅŸlattı.
• 21 Åžubat’ta bankalar arası para piyasasında gecelik faiz %6200’e (ortalama %4018.6) kadar çıktı.
• 16 Åžubatta 27.94 milyar dolar olan Merkez Bankası döviz rezervi 23 Åžubat’ta 22.58 milyar dolara indi ve rezerv kaybı 5.36 milyar dolar oldu.
• Dövize yapılan saldırıya dayanma gücü kalmayınca, TCMB 21 Åžubat gecesi kurun dalgalanmaya bırakıldığını açıkladı. 19 Åžubatta 1 doların piyasa satış kuru 686 500 iken, 23 Åžubatta 920 000, 28 Åžubatta 960 000 oldu, yani kur artışı on gün içinde %40’a ulaÅŸtı.

ÅžUBAT 2001 KRÄ°ZÄ°
(2)

• Develasyon sonucu azalan GSMH.
• Ãœretim ve tüketimde daralma.
• TMSF’ye devredilen bankalar.
• Kamu harcamalarında azalma.
• Küçülme.
• Ä°ÅŸsizlikte artış.
• Siyasi istikrarsızlık.
• IMF ile yeni bir anlaÅŸma ve Güçlü Ekonomiye GeçiÅŸ Programı.
• Ä°thalatta azalma, ihracatta artış.

ŞUBAT 2001 KRİZİ İÇİN
(SENARYO 1)

• ÅžUBAT 2001 KRÄ°ZÄ° 1. NESÄ°L FÄ°NANSAL KRÄ°ZDÄ°R. TÃœRKÄ°YE’NÄ°N TEMEL BÃœYÃœKLÃœKLERÄ°NE AÄ°T GÖSTERGELER EKONOMÄ°YÄ° KRÄ°ZE DOÄžRU GÖTÃœRMÜŞTÃœR. ÖZELLÄ°KLE CARÄ° AÇIK VE YÃœKSEK ENFLASYON BÄ°RLÄ°KTE DEÄžERLENEN TÃœRK LÄ°RASI BU KRÄ°ZÄ°N EN ÖNEMLÄ° NEDENLERÄ°DÄ°R. BANKACILIK SEKTÖRÃœNDEKÄ° SIKINTILARDA KRÄ°Z ORTAMINI HIZLANDIRMIÅžTIR.

ŞUBAT 2001 KRİZİ İÇİN
(SENARYO 2)

• ÅžUBAT 2001 KRÄ°ZÄ° 2. NESÄ°L FÄ°NANSAL KRÄ°ZDÄ°R. TÃœRKÄ°YE’NÄ°N TEMEL GÖSTERGELERÄ°, KASIM 2000 YAÅžANAN FÄ°NANSAL KIRILGANLIK VE BANKACILIK SEKTÖRÃœNÃœN DURUMU ÖZELLÄ°KLE YABANCI SERMAYEYÄ°, ETKÄ°LÄ° FÄ°NANS KURUMLARINI TÃœRKÄ°YE’DE KRÄ°Z BEKLENTÄ°SÄ°NE Ä°TTÄ°. BU BEKLENTÄ°YE VERÄ°LEN TEPKÄ°SEL MÃœDEHALELER (KREDÄ° NOTUNUN DÜŞÜRÃœLMESÄ°, SERMAYENÄ°N GERÄ° ÇEKÄ°LMESÄ° VE BU YÖNDE TAVSÄ°YEDE BULUNMASI, TÃœRK YATIRIMCILARINDA BU YÖNDE HAREKETE GEÇMESÄ° KENDÄ° KENDÄ°NÄ° BESLEYEN KRÄ°Z DURUMUNU ORTAYA ÇIKARMIÅžTIR.

ŞUBAT 2001 KRİZİ İÇİN
(SENARYO 3)

• TÃœRKÄ°YENÄ°N TEMEL GÖSTERGELERÄ° RÄ°SKÄ°N ARTTIÄžINI GÖSTERMÄ°ÅžTÄ°R. YABANCI SERMAYE VE ETKÄ°LÄ° YABANCI FÄ°NANS KURULUÅžLARI DÜŞEN KAR MARJI VE ARTAN RÄ°SK NEDENÄ°YLE TÃœRKÄ°YE’YÄ° YENÄ°DEN YÃœKSEK KAR EDEBÄ°LECEKLERÄ° BÄ°R POZÄ°SYONA GETÄ°RMEK İÇİN PLANLI OLARAK TERK ETMÄ°ÅžTÄ°R. BU DURUM CARÄ° AÇIÄžI OLAN VE BU AÇIÄžI BORÇLA DENGELEYEN TÃœRKÄ°YEYÄ° KRÄ°ZE GÖTÃœRMÜŞTÃœR.
  
  

ŞUBAT 2001 KRİZİ İÇİN
(SENARYO 4)

• SENARYO 3’TEKÄ° PLANLI HAREKETÄ° TÃœRK HÃœKÃœMETÄ° FARK ETMÄ°Åž KRÄ°ZÄ°N KAÇINILMAZ OLDUÄžU VARSAYMIÅžTIR. BUNA DAYANARAK TEMEL BÃœYÃœKLÃœKLERÄ° GÖRECELÄ° OLARAK DAHA Ä°YÄ° OLABÄ°LECEK BÄ°R DÃœZEYE GETÄ°RMEK İÇİN SUNÄ° BÄ°R SÄ°YASÄ° KRÄ°ZÄ° BAHANE ETMÄ°Åž, 1 YILDA 4 KATINA ÇIKAN İÇ BORCU $ BAZINDA KÜÇÜLTMEK, DEÄžERLENEN TL’YÄ° UCUZLATMAK, CARÄ° AÇIÄžI KÜÇÜLTMEK, Ä°THALATI FRENLEMEK VE Ä°HRACATI ARTIRMAK İÇİN HIZLI BÄ°R HAMLEDE BULUNMUÅžTUR. KRÄ°Z BÖYLE ÇIKMIÅžTIR.

ŞUBAT 2001 KRİZİ İÇİN
(SENARYO 5)

• KRÄ°Z MEKANÄ°ZMASI ANLAÅžILAMAYAN BÄ°R SÃœREÇTE OLUÅžMUÅžTUR. KRÄ°Z İÇİN TARAFLARIN HAREKETLERÄ° GÄ°RDÄ° DEĞİLDÄ°R. BUNDAN ÖNCEKÄ° SENARYOLAR KRÄ°ZÄ°N FARKLI AÇILARDAN GÖRÃœNÃœMÃœNÃœ YANSITMAKTA YADA FARKLI YAKLAÅžIMLARLA BETÄ°MLEMEKTEDÄ°R. KRÄ°Z LÄ°BERALLEÅžMENÄ°N KAÇINILMAZ BÄ°R SONUCUDUR.
• 
  

KRÄ°ZLERLE Ä°LGÄ°LÄ° AKLA TAKILANLAR

• KRÄ°Z ÖZNEL BÄ°R DURUM BETÄ°MLESÄ° MÄ°DÄ°R, NESNEL ORTAK BÄ°R SÃœREÇ MÄ°DÄ°R?
• 
  KRİZ GÖSTERGELERİ NESNEL GERÇEKLİĞİ Mİ, ÖZNEL BİR YAKLAŞIMI MI İFADE EDER?
• 
  KRİZ VE RİSK ÖLÇÜMLERİ KRİZ İÇİN GİRDİ (NEDEN) OLABİLİR Mİ? KRİZ SÜRECİ ÖLÇÜMDEN BAĞIMSIZ MI?
  
• KRÄ°ZÄ°N NEDENÄ° TEMEL BÃœYÃœKLÃœKLER MÄ°DÄ°R, TARAFLARIN DAVRANIÅžLARI MIDIR?