Uluslararası Ortak Girişimlerin Tercih Edilmesine Yönelik Yaklaşımlar

Yazında uluslararası ortak girişimlerin tercih edilmelerinin nedenini açıklamaya çalışan bazı yaklaşımlar mevcuttur. Bu yaklaşımlar, hem yabancı girişimcinin hem de yerel girişimcinin uluslararası ortak girişimleri kurmayı tercih ederken hangi nedenlerle hareket ettiğini açıklayamaya yöneliktir. Bu yaklaşımlardan dördüne kısaca değinelim.

Uluslararası ortak girişimlerin tercih edilmesine yönelik yaklaşımlardan üçü işlem maliyetleri, stratejik davranış ve özellikle gelişmemiş ülkelere uluslararası ortak girişim aracılığıyla girişe odaklanan örgütsel bilgi ve öğrenme yaklaşımlarıdır.[1] Dördüncüsü olan ürün-pazar matrisi yaklaşımı ise, yabancı ve yerel girişimcilerin uluslararası ortak girişimi tercih etmesini pazar ve ürüne göre açıklamaya çalışır. [2]

İşlem Maliyetleri Yaklaşımı

Bu yaklaşım Oliver WILLIAMSON tarafından geliştirilmiştir. İşlem maliyetleri yaklaşımı, yabancı girişimcilerin ülke dışında ticari faaliyetlerini neden uluslararası ortak girişim ile gerçekleştireceğini maliyet minimizasyonu ile açıklar. Yabancı girişimcilerin minimizi etmek istedikleri maliyetler üremi maliyetlerini oluşturan işlem maliyetleridir. İşlem maliyetleri firmaların ölçeğine, bilgi ve teknoloji düzeylerine göre farklılık gösterebilir. Williamsom’a göre yabancı girişimciler, ülke dışında nasıl ticari faaliyet yapacakları işlem maliyetlerini minimize etme kriterine göre seçerler.[3]

Yüzde yüz mülkiyet ile bir yabancı ülkede yatırımda bulunmak, yukarıda açıklamalar ışığında uluslararası ortak girişime göre daha yüksek yatırım ve üretim maliyetlerine neden olabilmektedir.

Daha yüksek belirsizlik ve daha az kontrol edebilme yeteneğine rağmen, uluslararası ortak girişimin tercih edilmesinde, yüzde yüz mülkiyet ile yapılan yatırımların maliyetinin daha büyük olması ağır basmaktadır. Uygun belirsizlik ve kapasite düzeyi uluslararası ortak girişim için elverişli bir ortam oluşturabilmektedir.

Stratejik Davranış Yaklaşımı

Girişimcilerin rekabetçi konumuna stratejik davranışlarının nasıl etkilediğini uluslararası ortak girişim ile açıklayan bir diğer yaklaşımdır. Stratejik davranış ve işlem maliyetleri yaklaşımlarının ortak yanları vardır, ancak temel ilkeleri açısından farklıdırlar.

İşlem maliyetleri yaklaşımı işlem maliyetlerinin toplamını minimize ederken, stratejik davranış yaklaşımı kâr maksimizasyonuna odaklanır ve bu şekilde girişimcilerin rakiplerine karşı rekabetçi konumunu güçlendireceklerini ifade eder. Stratejik davranış yaklaşımında uluslararası ortak girişim ile hem yabancı girişimci hem de yerel girişimci kâra odaklanır.

İşlem maliyetleri ve stratejik davranış yaklaşımları esasında bir bütünün farklı kısmına göre hareket eder. Örneğin, işlem maliyetleri yaklaşımı, uluslararası ortak girişim kurulurken karşılıklı pazarlık esnasında problemlerin analiz edilmesinde daha faydalı olur. Stratejik davranış yaklaşımı ise, uluslararası ortak girişim kurmanın diğer alternatiflere göre daha maliyetli olsa bile daha kârlı olabileceğini gösterir.[4]

Yabancı girişimciler veya yerel girişimciler rekabet durumlarını güçlendirmede etkin bir strateji olacaksa uluslararası ortak girişimleri tercih etmektedir. Bu nedenle uluslararası ortak girişimler, işletmeler için rekabet durumlarını geliştirecekse iyi bir strateji olacaktır.[5]

Şekil 1: İşlem Maliyetleri ve Stratejik Davranış Yaklaşımı Karşılaştırması

Şekil 1’de işlem maliyetleri yaklaşımı ile stratejik davranış yaklaşımı arasındaki ilişki ve farklılık ortaya konmaktadır. Her iki yaklaşım da kârı artırmaya yöneliktir. Ancak işlem maliyetleri yaklaşımı fiyatı pazarın bir verisi olarak ele alıp maliyetlerde iyileştirmeye yönelirken (işletme içine dönük çalışma), stratejik davranış yaklaşımı girişimcilerin bir pazarda rakiplerine karşı rekabetçi konuma sahip olabileceği bir kârı içeren fiyat düzeyinde faaliyet göstermesine yönelir (işletme dışına dönük çalışma).

Örgütsel Öğrenme ve Bilgi Yaklaşımı

İşlem maliyetleri ve stratejik davranış yaklaşımları uluslararası ortak girişimi kâr minimizasyonu ve kâr maksimizasyonu ile açıklamaya çalışmıştır. Dimaggio ve Powells bunun dışında alternatif bir görüş ortaya atmışlardır.[6] Uluslararası ortak girişimler, firmalara kapasitelerini öğrenmek için iyi bir yöntemdir. Bu görüşe göre kendi sınırlarını kolayca aşamayan firmalar bir bilgi birikimi oluşturur. Bu taktirde uluslararası ortak girişimler, Polanyi’nin deyimi ile “kendiliğinden oluşan bilgi”’nin transferini sağlar. [7]

Girişimciler, ister pazara ister teknoloji yada ürüne ait bilgiye ulaşmak için olsun, maliyetli olmasına rağmen uluslararası ortak girişim kurmayı tercih edebilmektedir. Bu nedenle Uluslararası ortak girişimler iki koşul altında kurulabilmektedir: girişimcilerden biri diğerinin bilgi birikimini elde etmeyi istemektedir, yada bir girişimci örgütsel yeteneklerini geliştirmek istemektedir.

Ürün-Pazar Matrisi

Bu yaklaşım ise uluslararası ortak girişimleri, dört temel amaca ulaşmak için kullanılan bir strateji olduğunu ifade eder. Bu amaçlar: girişimcilerin mevcut ürünleri mevcut pazarlara taşımak, mevcut ürünleri yeni pazarlara taşımak, yeni ürünleri mevcut pazarlara taşımak ve yeni ürünleri yeni pazarlara taşımak olarak sıralanır.

Bu yaklaşımda uluslararası ortak girişimler, hem yabancı girişimciler hem de yerel girişimciler açısından incelenmiştir. Bu durum Tablo 1.4.’de gösterilmiştir.[8]

Uluslararası ortak girişimin kurulması bu yaklaşımda, ürün ve pazar matrisiyle açıklanmıştır. Yani yerel ve yabancı girişimciler uluslararası ortak girişim kurma kararını, pazarlamanın iki unsurunun (yani pazar ve ürünün) “mevcut” veya “yeni” olma durumlarına göre alırlar. Yukarıda izah edilen uluslararası ortak girişim amaçları pazar ve ürün düzlemi ile yapılan açıklamalarla sınırlıdır. Elbette ki girişimcilerin uluslararası ortak girişim yapmalarını sadece pazar ve ürüne göre izah etmek, eksik bir izah olacaktır. Ancak bu görüş, ortak girişimlerin tercih edilmelerinde pazar ve ürünün ne kadar önemli olduğunu ortaya koymaktadır.

Şekil 2: Ürün-Pazar Matsine göre Uluslararası Ortak Girişimlerin Kuruluş Sebepleri

( Kaynak: BEAMISH, Paul W., MORRISON, Allen, ROSENVEIG, Philip M., International Management: Text and Cases, The McGraw Hill Co., Chicago, 1997, s.115. )

Bu temel amaçları yukarıdaki açıklamaların ışığında şöyle sınıflandırabiliriz:

• Yeni ürünleri mevcut pazarlara taşımak yerel girişimcilerin amacıdır.
• Mevcut ürünleri yeni pazarlara taşımak ise yabancı girişimcilerin ulaşmak isteği bir amaçtır.
• Mevcut ürünleri mevcut pazarlara taşımak ve yeni ürünleri yeni pazarlara taşımak da hem yerel hem yabancı girişimcilerinin ulaşmak istediği amaçlardır.